57
بررسى اختلاف روايات در كتاب الصحيح‏

بررسى اختلاف روايات در كتاب الصحيح‏

محمدرضا بارانى

سخن نخست

بعضى معتقدند كه علم تاريخ با وجود برخوردارى از موضوع و روش تحقيق، نظم درونى (تبيين علّى و معلولى كه از راه مشاهده و آزمايش به دست مى‏آيد)، ندارد؛ يعنى نمى‏توان علت قطعى يك رخداد را مشخص كرده تا قانونى كلى براى حوادث همسان آن شمرده شود و در نتيجه، ظاهراً بررسى‏هاى تاريخى از ضابطه‏اى مشخص بى‏بهره است.

بايد توجه داشت كه تبيين علت و معلولى در هر علمى بر اساس موضوع تفاوت دارد. در علمى كه موضوع آن به طور كامل در اختيار انسان است و هر گونه رفتار موضوع را مى‏توان ارزيابى كرد، مشاهده و آزمايش، به روش تجربى امكان‏پذير است و پژوهش‏گر به راحتى هر تغيير و تحولى را زير نظر گرفته و نتيجه‏گيرى مى‏كند؛ اما در علومى مانند تاريخ، كه محقق رفتار انسان‏ها را بررسى مى‏كند، مشاهده و آزمايش به گونه‏اى متفاوت از علوم تجربى انجام مى‏گيرد؛ زيرا پژوهش‏گر قدرت شناخت كامل رفتارهاى ارادى را ندارد. با اين حال، بررسى‏هاى تاريخى بايد روش و نظم خاصى داشته باشند تا به اندازه لازم از كليت برخوردار شوند و بتوان با استفاده از روش‏هاى علمى مخصوص، رخدادها را اثبات و رد كرد.

يكى از مشكلات در زمينه تحقيقات تاريخى، كه لازم است بر اساس معيار علت و معلولى بررسى شود، وجود اختلاف روايات است و چون كمتر مسأله و رخدادى را مى‏توان بدون اختلاف و تناقض مشاهده كرد، ميدان گسترده‏اى براى اين مسأله وجود دارد. متاسفانه برخورد با اختلاف روايات بدون ملاك و معيار بوده است. در مواردى اين اختلاف سبب بى‏ارزشى و حتى انكار اصل حادثه دانسته شده و در مواردى به آن توجه نشده؛ زيرا آن حادثه مطابق انديشه فرد بوده است. به تعبير روشن‏تر، فرد عقايد و انديشه‏هاى خود را در اين برخوردها دخالت داده و به همين دليل چنين نظريه پردازى‏هايى نشان‏دهنده تمام واقعيت نيست. هر كس بر اساس خواسته خويش در هر مسأله‏اى با اين مشكل به گونه‏اى برخورد كرده است، در حالى كه يكى از شرايط تاريخ‏پژوه، دورى از تعصب و دخالت انديشه فردى مى‏باشد.


بررسى اختلاف روايات در كتاب الصحيح‏
  • نام منبع :
    بررسى اختلاف روايات در كتاب الصحيح‏
    موضوع :
    تاريخ اسلام
    شماره :
    1
تعداد بازدید : 6406
صفحه از 90
پرینت  ارسال به